Het Groene Hart in vogelvlucht

De bewoningsgeschiedenis van het Groene Hart gaat ver terug. Eens was de Oude Rijn de noordgrens van het machtige Romeinse Rijk en was langs die grens een stelsel van grensposten, ofwel castellums gebouwd. We spreken dan over de periode zo rond het begin van onze jaartelling tot zo'n 500 na Chr. De funderingen van zo'n castellum vind je nog terug op het terrein van de Hooge Burch in Zwammerdam. Het gebied rond die grens was toen een ondoordringbaar veenmoeras.

De omgeving

Daar kwam zo rond het jaar 1000 verandering in toen men begon met de ontginning van die moerassen. De verkavelingspatronen die toen zijn gemaakt, zie je nu nog overal in het landschap terug. Het Groene Hart was toen opnieuw een grensgebied, namelijk tussen het Graafschap Holland en het Sticht. Ruzies tussen graven en bisschoppen hebben hun sporen in het landschap achtergelaten. In de 16e tot de 18e eeuw trok de vervening diepe sporen in het landschap.

De Nieuwkoopse en de Reeuwijkse plassen ontstonden. Met wat eerst een verwoesting van het landschap leek, zijn we nu blij, want die plassen zijn mooie natuur- en recreatiegebieden geworden. Daarna zijn andere plassen, zoals de Zuidplas bij Waddinxveen en de plassen ten noorden van Nieuwkoop weer ingepolderd. Hierdoor zijn grote landschappelijke verschillen ontstaan.

Wanneer je door een van de oude stadjes in het Groene Hart wandelt, dan weerspiegelt het verleden zich in het straatbeeld. Oude geveltjes, mooie kerkgebouwen, grachten, restanten van wallen en muren, ze vertellen het verhaal van de geschiedenis.

Verken je het buitengebied, op de fiets of te voet, dan is ook daar veel van het verleden terug te vinden. Die geschiedenis is nog het beste af te lezen aan het hele stelsel van waterlopen, sloten, vaarten en kades en natuurlijk aan de ligging en de structuur van de steden en dorpen. Weilanden, sloten en koeien en eindeloze hoeveelheden weidevogels geven dat heerlijke gevoel in de groene ruimte.